Arap Yarımadası’nda 2018 yılında peş peşe yaşanan kasırgaların çöl bölgesinde göller oluşturması, çöl çekirgelerinin sayısını 8 bin kat artıran devasa bir üreme döngüsü başlattı. Ortadoğu’dan Doğu Afrika’ya sıçrayan bu durum, Kenya başta olmak üzere geniş bir coğrafyada son 70 yılın en yıkıcı istilasına dönüştü.
Aşırı Yağışlar ve Üç Nesillik Popülasyon Patlaması
Umman ve Yemen’in muhtelif kesimlerine 2018’in Mayıs ayındaki Mekunu ve Ekim ayındaki Luban kasırgaları neticesinde 100 ila 300 mm yağış düştü. Bölge ortalamasının yaklaşık 5 katına varan bu yağışlar Rubülhali Çölü’nde geçici su birikintileri meydana getirirken nemli topraklar çekirgeler için ideal üreme sahaları oluşturdu. İlk yağmurun ardından kuruyan zemin ikinci siklonla yeniden ıslanınca çoğalma zinciri kesintiye uğramadı.
Gözlerden uzak çöl alanında yumurtadan çıkışı iki hafta, larva evresi altı hafta ve olgunlaşması üç hafta süren çekirgeler kesintisiz üç jenerasyon üredi. Her nesilde 20 kat genişleyen popülasyon, üç neslin tamamlanmasıyla başlangıçtaki seviyesinin yaklaşık 8 bin katına ulaştı. Oluşan devasa kitleler Ocak 2019 itibarıyla Yemen ve Suudi Arabistan topraklarına akın etti.
Sürülerin Tüketim Kapasitesi ve Kıtalararası Yayılım
Bireysel ağırlığı 2 gram olan bir çöl çekirgesi her gün kendi ağırlığına eşit miktarda bitki tüketiyor. Nüfus yoğunluğu tırmandığında sürü psikolojisine geçen böcekler, kilometrekarede 40 ila 80 milyonluk devasa topluluklar meydana getiriyor. Günde 150 kilometre yol alabilen bir kilometrekarelik bir sürü, 35 bin insanın tüketimine denk gelen yaklaşık 160 ton yeşilliği bir günde yok edebiliyor.
Sürüler 2019 ilkbaharında İran, Pakistan ve Hindistan hatlarına varırken Aden Körfezi’ni aşarak Somali ile Etiyopya’ya ulaştı. Aynı yılın Aralık ayında patlak veren Pawan Kasırgası Doğu Afrika’daki krizi derinleştirdi ve 2020 başında Kenya son 70 yılın en ağır çekirge istilasını yaşadı.
Müdahale Engelleri ve Artan Kasırga Riski
Krizin bu ölçeğe ulaşmasında ve zamanında müdahale edilememesinde belirli bölgesel aksaklıklar öne çıktı:
Somali ve Yemen’deki çatışma ortamı sebebiyle çekirgelerin üreme alanlarının denetlenememesi,
Doğu Afrika Çöl Çekirgesiyle Mücadele Örgütü bünyesindeki kaynak ve bütçe yetersizlikleri,
COVID-19 salgınının yarattığı kısıtlamalar nedeniyle uzman hareketliliğinde ve zirai ilaç tedarikinde yaşanan gecikmeler.
Hint Okyanusu’nun kuzeybatısında 2018’de 2 olan kasırga adedi 2019 yılında 8’e çıkarak 1976’dan bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye ulaştı. Okyanus suyu sıcaklıklarındaki yükselişin gelecekte benzer felaketlerin tekrarlanma ihtimalini artırdığı kaydedildi.
